عناصر اصلى شهرهاى ایرانى -اسلامى

a (3)

عناصر و اجزایى که در شهرهاى کهن ایران وجود داشته‏ اند داراى نوعى ارتباط متقابل فضایى یکپارچه و به هم پیوسته بوده ‏اند. در شهرهاى اسلامى فضاهایى مانند مسجد جامع، بازار، مرکز حکومت، فضاهاى مسکونى و… ضمن آن که هر کدام جا، مرتبه و شخصیت‏ خاص خود را در سلسله ‏مراتب فضاهاى شهرى حفظ کرده و به ایفاى نقش خود مى ‏پردازند، با هم مجموعه واحدى را پدید مى ‏آورند که شهر را از نظر فضا واحدى منسجم و به هم پیوسته نشان مى ‏دهد. عناصر اصلى مجموعه شهرى در شهرهاى اسلامى عبارتند از:
ارگ و بارو – ارگ مجموعه ‏اى از ساختمان ها و تشکیلات و سازمان حکومتى شهر را در خود جاى مى‏ داده و مقر حاکم بوده است. ارگ در ارتباط فضایى با بازار و مسجد جامع قرار داشته است. این خصوصیات در آثار به جاى مانده بسیارى از قسمت هاى قدیمى شهرها قابل مشاهده است. در «سمرقند» و «بخارا» ارگ شهر، خود بخشى از قلعه بوده و در مجاور مراکز اقتصادى و مذهبى قرار داشته است. اساساًپس از ظهور اسلام بقایاى نظام شهرى کهندژى و شارستانى بتدریج از میان برداشته مى ‏شود و شهر با مفهوم اسلامى آن که متعلق به تمام اقشار و طبقات اجتماعى است‏ شکل مى ‏گیرد. ارکان عمده شهر شامل دارالخلافه، دارالحکومه یا دارالاماره به جاى کهن دژ ظاهر شده و سپس با ایجاد قصر امرا و پادشاهان مجموعه ‏اى به نام ارگ را پایه‏ ریزى مى‏ کنند که در فاصله‏ اى با مسجدجامع و بازار سه رکن اساسى شهر را به وجود مى ‏آورند و در محدوده مرکزى شهر قرار مى‏ گیرند. در این میان ارگ به عنوان عنصر سیاسى از سایر عناصر جدا شده و با ایجاد حصار و بارو در اطراف آن به صورت کانون اصلى شهر تجلى مى ‏کند. بخش دوم شارستان از نظر شکل‏یابى با دوره‏ هاى قبل از اسلام تفاوتى ندارد ولى از نظر محتوا کاملاً متفاوت است. عناصر فرهنگى – مذهبى، بازار و محلات در این بخش قرار دارند. اصناف، پیشه‏ وران و اکثر طبقات و قشرهاى مختلف مردم در این بخش زندگى مى ‏کنند.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *