مدیریت شهری قبل از انقلاب اسلامی۱

qable islam 2

مدیریت شهری قبل از انقلاب اسلامی۱

با نگاهی به تاریخ مشروطیت و بررسی وقایع تاریخی آن دوران می توان دریافت تجدد و رسیدن به ایران مدرن از آرمان های این نهظت بوده است . نهضتی که شاید اگر با کمی تدبر و پشوانه اندیشه سیاسی بومی پیش می رفت در این ایام شهرسازی ایران حالی بهتر از این داشت . مشروطیت سر آغاز تحولات جدید و ورود به دوران نوسازی ایران بود .(سعید نیا ،۱۳۸۳، ۱۲۹) . قانون اساسی که در آن دوران با الهام از قوانین اساسی کشورهای فرانسه و بلژیک نگاشته شده بود ، در زمینه مدیریت و اداره شهر ها نیز ساختاری را معرفی می کرد که برگرفته از مدیریت شهری اروپایی بود .(همان) . این نظام رشد شهرنشینی و توسعه کالبدی شهر های را به همراه داشت که حکومت رضاخان و محمدرضا شاه به حرکت آن شتاب بیشتری دادند. این دوره بااقدامات اولیه شهری درزمان ناصرالدین شاه آغازمی گرددوباتشکیل اداره احتساب به صورت رسمی آغازشده وباتشکیل قانون بلدیه درسال۱۲۸۶هجری شمسی استمراریافته وتاپایان قاجاریه که پایان قرن سیزدهم هجری شمسی است ادامه می یابد.ویژگی این دوره فقدان چارچوب های لازم برای اداره شهروعدم تأمین منابع درآمدی برای شهراست وعلاوه برآن عمدتاًشهرراحکمرانان حکومتی که ازطرف شاه منصوب می شدنداداره می کردند.(کاظمیان،سعیدی رضوانی،۱۳۸۱،ص۲۸-۲۹)
پیشینه قانون شوراها ، یا به تعبیر آغازین خود انجمن های بلدیه ، به تشکیل نخستین نهاد قانون گذاری (مجلس شورای ملی) می رسد. به عبارت دیگر یکی از نخستین قوانین مصوب مجلس شورای ملی ، قانون بلدیه است که در سال ۱۳۲۵ قمری برابر با ۱۲۸۶ خورشیدی به تصویب رسید و به این ترتیب یکی از آرمان های بزرگ انقلاب مشروطه به ثمر نشست. بهره مندی شهروندان از حق انتخاب کردن و حق انتخاب شدن از جمله در زمینه مدیریّت و اداره شهرها در زمره حقوق سیاسی قرار می‌گیرد از همین رو نخستین مقطع تاریخی بررسی قانون شوراها ، باید زمانی باشد که برای اوّلین بار حقوق سیاسی مردم ایران به رسمیّت شناخته شد . این زمان، سالهای آغازین دهه هشتاد صده دوازدهم هجری خورشیدی است که انقلاب مشروطیّت به ثمر نشست و مجلس شورای ملی به قانون گذاری پرداخت.(شورای اسلامی شهر تهران ،۱۳۸۵)تلاش های جامعه برای حفظ خود اتکایی و هویت ملی که در انقلاب مشروطیت ( ۱۲۸۵ -ه ش ) به بار می نشیند ، اگر چه مانع اصلی از تبدیل کشور به یک مستعمره واقعی هستند ولی عملا در مقابل هجوم سرمایه داری قدرتمند و سلطه گر رنگ می بازند و دگرگون می شوند . ( حبیبی ، ۱۳۷۸، ۱۱۸ )این انقلاب هم سو با تلاطمی که در جهان سرمایه داری و صنعتی ایجاد کرده است ، آرمانشهر خود را جستجو می کرد و بر آن بود که رابطه کهن تاریخی بین دولت و رعیت مبتنی بر نبود حق و در نتیجه نبود قانون و نبود سیاست مدون را دگرگون سازد و این رابطه را بر تعریفی جدید و مبنای حقوق موضوعه قرار دهد . به عبارتی روشن تر انقلاب مشروطیت بر آن بود که تا با یک برش تاریخی روش زیست و تولید جامعه را تعریفی مجدد نماید. ( همان، ۱۴۹ )از جمله مواردی که باعث رشد کالبدی شهرها شد از میان برداشتن مفهوم تیول بود. با رسمیت دادن انقلاب مشروطیت به حق مالکیت و از میان برداشتن مفهوم تیول و گرایش شدید به سرمایه گذاری در زمین و ملک و املاک، شهرها بسیار سریع شهر کردند و زمین به عنوان کالایی با ارزش شناخته شد. ( همان، ۱۲۰ ) قانون بلدیه با آنکه در دوران خود ، قانونی پیشرفته برای مدیریت شهری به شمار می رفت ، در اجرا با شکست مواجه شد. عمده ترین دلیل این شکست ، بی تناسبی این قانون با شرایط و ویژگیهای جامعه ایران بود . در سال های آغازین سده بیست میلادی ، شهرنشینی در ایران چندان گسترش نیافته بود و نسبت شهرنشینان به زحمت به رقم ۲۰ درصد می رسید افزون بر این ، شهرنشینی در ایران بر خلاف شهرنشینی در اروپا ، ویژگیهای ایجاد مدیریت شهری مستقل و برخوردار از حمایت و پشتیبانی مردم را نداشت.(سعید نیا ،۱۳۸۳، ۱۳۰). با این تفاصیل دولت در ۱۲۹۰خورشیدی با کسب اجازه از مجلس کلیه انجمن های بلدیه را منحل کرد.
منابع
– سعید نیا ، احمد ( ۱۳۸۳) ” کتاب سبز شهرداری ها ، جلد یازدهم : مدیریت شهری ” سازمان شهرداری ها و دهیاری های کشور ، تهران
– کاظمیان،غلامرضا،وسعیدی رضوانی،نوید،امکان سنجی واگذاری وظایف جدیدبه شهرداری ها،جلددوم چاپ اول،انتشارت سازمان شهرداری های کشور،۱۳۸۱
-حبیبی، سید محسن (۱۳۷۸)”از شار تا شهر”، دانشگاه تهران، تهران
http:// www.tehran-shora.ir

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *